ابو القاسم سلطانى
89
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
با وزيدن باد به امر خداوند و آوردن سلوىها به اطراف اردو تا يك ماه تمام خوراك آنها من و سلوى بود كه با آمدن و با آنها كه شهوتپرست و طماع بودند مردند و بنى اسرائيل آنها را دفن كرده و به خضيروت كوچ كردند لذا بغيره را قبروت هتاوه يعنى قبرستان شهوتپرستان و اشخاص طماع نيز ناميده اند . ( خلاصه از سفر اعداد باب يازدهم ) . همانطوريكه گفته شد سلوى را مترجمين در قرآن كريم مرغ بريان ترجمه كردهاند . واژه سلوى معرب از واژه عبرى است در فرهنگها چنين آمده است : السمانى معروف ، السلوى نوعى از وى ( مرقاه 114 ) . سمانه پرنده كوچكى است كه بيشتر در گندمزارها مىباشد و كرك و بلدرچين گويند ( ناظم الاطباء ) . سمانه ، . . . پرندهاى هم هست كوچك و آن را به تركى بلدرچين و بلغت ديگر كرك بر وزن فلك . . . ( برهان ) . سلوى ، بلدرچين ( دكتر محمد معين ) . سمانى كه جمع آن سمانات است آن را سمانه و قتيل الرعد نيز مىگويند كه به بلدرچين و كرك و بدبده معروف است ، نام علمى آن Coturnix و به انگليسى The Common large gray quail مىباشد و سلوى معرب از واژه عبرى است و همانطوريكه در مرقاه آمده نوعى از سمانى است . [ نوعى از سمانى كه در مصر و شام مىباشد و در مصر سلوى ناميده مىشود و آن بلدرچين سفيدرنگ با نام علمى Coturnix communis است كه در شام الفرى ناميده مىشود ] . ترنجبين ( ابو جريح ، رازى ) ابو جريح گويد داروى خوبى است عطش را رفع مىكند و مسهلى ملايم و تسكين دهنده التهاب سينه و تب مىباشد ( ترجمه از الحاوى ج 20 - 189 ) . . . . سعال را بنشاند و هرچه اندر سينه و شش پاك كند و مثانه را جلا دهد و قى را ياورى دهد و قولنج بگشايد ( ابنيه 80 ) . ترنگبين ( هدايه المتعلمين 157 تا 224 . . . ) شبنمى است كه غالبا در خراسان و ماوراء النهر فرود مىآيد و در كشور ما روى گياهى كه حاج نامند مىنشيند صفرا را به ملايمت خارج و مقدار خوراك آن برحسب مزاج اشخاص از 10 تا 20 مثقال است ( تت قانون عب 443 ) . اسحق بن عمران گويد آن در تبهاى حاد سودمند است ( تت ابن بيطار ج 2 - 127 ) . . . سرفه و سينه را نرم گرداند . . . ( اختيارات بديعى 81 ) . در درد سينه و حالت تهوع مفيد است يك اوقيه آن در نصف رطل شير براى چاق شدن مصرف مىشود . تحريككننده شهوت و خارجكننده اخلاط سوزنده است و خوردن آن با آب پنير و روغن گاو در سختى دفع ادرار موثر بوده و مضر طحال مىباشد . . . ( تت تذكره 91 ) طنباط به لغت سودان ترنجبين است ( تحفه 178 ) . در حميات ( تبهاى ) حاد عموما و جدرى [ آبله ] و حصبه [ Petechiac fever ] اسهال الدم ، [ اسهال خونى ] و بول الدم [ هماتورى ] استعمال آن جايز نيست ( فروغ ناصرى 192 ) . شير خشت ، ترنجبين ، گز علفى ، اين ادويه ملين و مسهلى ملايمند به خصوص در اطفال استعمال مىشوند . قدر شربت [ خوراك ] 15 تا 20 گرم و 50 الى 100 گرم در اشخاص جوان ( مفتاح الادويه 456 ) .